پخته باشند و ماء الجبن نفع كثير دارد علاج شراى بلغمى گلقند و سكنجبين هر دو ممزوج نموده همراه گلاب و عرق عنب العثلب خورند و در حمام روند و آرد جو و تخم كرفس و سركه بمالند و يا نمك و ميده بر بدن بمالند و از شكر و اجواين تبخير كنند و تنقيهء بلغم نمايند و يا سكنجبين ساده ده توله به عرق شاهتره و عرق عنب العثلب و عرق باديان هر يك پنج توله حل كرده خاكشى شش ماشه پاشيده بنوشند و عود و عنب العثلب هر يك دو ماشه گشنيز خشك سه ماشه بر اخگر گذاشته و دو آن بر بدن گيرند و نانخواه و گيرو در سركه سوده ماليدن نافع بود . و گويند كه ضماد بادام تلخ سوده در شراب كهنه آميخته و كذا قبيل و كذا ابهل و كذا انجير خام سوده بنمك و سركه آميخته و كذا آب برگ انجير و كذا آب گندنا و ششم حصهء آن نمك و كذا فاوانيا و معصفر و ميعهء سائله مساوى به آب باديان سرشته و كذا برگ سعد تازه و كذا مرداسنگ يك جزو گوگرد نصف جزو به سركه و روغن گل سوده و كذا سير و نمك و كذا فلفل و نمك به آب كرنب سرشته و كذا زرنيخ سرخ به روغن گل مخلوط كرده و كذا كندر سائيده به زيت آميخته و شربت كبابهء چينى يك درم سوده با سه درم شكر و شرب و ضماد اشق به آب حل كرده و كذا مرزنجوش پنج درم و كذا كرنب و كذا تودرى هر واحد نافع است . و در بياض استاد مرحوم مرقوم است كه پهنكرى در آب سائيده گرم كرده بر بدن مالند و شكر در آب جوش خفيف داده خاكشى پاشيده بنوشند و ابهل هفت عدد به آب نيم‌گرم خوردن مجرب است و تخم شبت قريب آن است و حلتيت عجيب است و زيره سياه سالم و كذا فلفل كوفته به آب مفيد و بخور زر و چوب نيز نافع و كذا شيره تخم و قرطم دو توله به آب سائيده خوردن و بعده به آب گرم غسل كردن فوراً زائل مىكند و مجرب است ليكن عند امتلا تنقيه ضرور و سبوس اجواين به سركه سائيده و كذا حب السمنه و گيرو ماليدن نافع و مالش عاقرقرحاى سوده به روغن كنجد آميخته مجرب . و اين حب از بياض والد ماجد منقول و مفيد و معمول است گيرو مويز منقى زنجبيل نمك سياه هر يك هفت ماشه به قدر كنار صحرائى حب بندند هشت عدد و يكى بيندازند و از هفت حب باقى هر روز نهار يك حب به آب فرو برند و اين ضماد نافع است مغز بادام تلخ بورهء ارمنى تخم ترب سائيده بلعاب حلبه آميخته بعد از تكميد به آب گرم يا بعد خروج از حمام طلا نمايند . اقوال اكابر : [ مسيحى ] مسيحى گويد كه اگر از بلغم شور باشد آب جوز السرو رطب به مقدارى كه در قول شيخ بيايد با صبر بخورند و يا تخم فنجنكشت سه درم بلبن حامض خورند و يا بگيرند پودينه دو درم طباشير گل سرخ هر واحد نيم درم و به آب انار ترش بدهند و يا سماق را در آب تر كنند و از نقوع او سه اوقيه گرفته و از آن يك درم ابهل سوده آميخته بنوشند و يا خشت نو در آب تر كنند و آب اوصاف كرده مقدار چهار اوقيه از آن با يك درم كبابه سوده بنوشند . [ شيخ الرئيس ] شيخ الرئيس مىنويسد كه اگر خلط بورقى باشد تنقيهء بدن كنند بهليلهء كه نصف وزن او تربد باشد شربتى سه درم و آب جوز السرو تر يك اوقيه با يك درم صبر بدهند و عصفر سائيده بسركهء ترش بزنند و سه درم بدهند و آب مغره و يا خشت نو در آب تر كرده بنوشانند . [ ايلاقى و جرجانى ] ايلاقى و جرجانى گويند آن را كه علامتهاى بلغمى ظاهر بود هم اولًا اندك خون كم كنند بعده نتقيه بلغم به اين دوا نمايند پوست هليلهء زرد دو درم تربد سفيد يك مثقال زنجبيل دو دانگ سقمونيا انيسون كتيرا هر واحد يك دانگ به آب كرفس حبها سازند اين يك شربت بود و هر صبح ده درم گلقند عسلى با ده درم سكنجبين ساده سرشته بدهند . و اگر گلشكر با نيم درم انيسون دهند روا بود و حمام و عرق آوردن و مسام گشادن هر دو نوع را سود دارد و سه درم تخم فنجنكشت كوفته بيخته با سه اوقيه شير تازه بدهند . [ سعيد ] سعيد گويد كه اگر شرى سفيد باشد جلنجبين و سكنجبين عسلى بخورند و اسهال به ايارج آورند و بايد كه كبابه نيم مثقال و دو اوقيه سكنجبين خورند و غذا مسخن بدن مثل قلايا و مطنجنات سازند و بر نهار در حمام بنشينند . [ ابن الياس ] ابن الياس گويد كه اگر حدوث شرى از بلغم بورقى باشد هر صبح سكنجبين عسلى ده درم بدهند و يا بگيرند باديان و اصل السوس هر واحد سه درم و با شكر سفيد ده درم جوش داده بنوشند و تنقيه بدن به مطبوخ هليلهء مقوى تبريد كنند و مالش بدن با پوست جو و آب كرفس نمايند . [ طبرى ] طبرى گويد كه علاج نوع رطوبى از شرى حل طبيعت مريض است به اين حب اگر قاروره او سفيد باشد بگيرند مصطكى يك درم سنبل الطيب غاريقون تربد گل سرخ رب السوس هر يك دو دانگ شحم حنظل سه درم افسنتين